ODKRYJ PROJEKT

Dziewięćsił

Z powrotem do kwiatu

Dziewięćsił to najbardziej rozpoznawalny obok parzenicy, motyw Podhala. Przez niektórych uważany za jedyny tradycyjny i prawdziwy motyw na damskim gorsecie. Dlatego właśnie chciałem wziąć go na warsztat i coś z nim zrobić. Z tradycyjnymi folklorystycznymi motywami z biegiem lat bywa tak, że przestają być rysowane od nowa ze źródła, z natury, a odrysowywuje się je z czyjegoś wcześniejszego wzoru — kopia z kopii. Chciałem cofnąć go pół kroku w stronę żywego kwiatu. Nie dlatego, że tak jest lepiej, ale dlatego że tak trzeba i żeby pokazać, że można też inaczej. Jeśli będziemy tylko odtwarzać, a nie tworzyć, to w końcu zmiast żywej tradycji, będziemy mieć skansen. Nasze regionalne wzory nie spadły nam z nieba, ktoś kiedyś też zrobił coś nowego, coś innego niż było. Zresztą spróbuj na ksero robić kopię kopii jakiegoś wydruku i zobacz do czego prowadzi taki proces.

ZAKRES Projekt motywu, Haft luty 2026

Łatwo zrobić nowy motyw, którego nikt nie zna. Ze znanym i tradycyjnym jest odwrotnie. Właśnie dlatego po niego sięgnąłem. Jeśli dziewięćsił, oglądany na każdym kroku, da się jeszcze raz zobaczyć inaczej, to znaczy, że w tym kierunku coś jest. Jest też w tym pewna doza przekory, bo działając od lat w tym środowisku, wiem jak łatwo jest podpaść samozwańczym szeryfom tradycji i folkowej policji. Często ludzie siedzą w swoich bańkach i uznają tylko jeden wzór, jeden kierunek za tę prawdziwą tradycję. Z folklorem jest jednak taki problem, że dwie wsie dalej myślą dokładnie tak samo, ale kompletnie o innych motywach.

Z motywem przekazywanym latami dzieje się jedno: przestaje się go rysować z natury, a zaczyna odrysowywać z czyjegoś wcześniejszego wzoru. W przypadku dziewięćsiłu dochodzi jeszcze cekin i koralik — ładne i tak jest to w kanonie tradycyjnych strojów, ale same cekiny pchają motyw w geometrię, bo siatka z koralików i cyrkonii nie daje zbytnio możliwości cieniowania, ani krzywizny. Kwiat robi się równą gwiazdą. Nie ma w tym nic złego, to też żywe rzemiosło, a geometryzacja występuje w folklorze zarówno Podhalańskim jak i w innych regionach. Jednak mam wrażenie, że gubi się to, od czego wszystko się zaczęło. Patrzenie na żywą roślinę, a główny element motywu nie przypomina już źródła.

Tak dziewięćsił wygląda dziś najczęściej: koraliki i cekiny ułożone w równą, promienistą gwiazdę. Piękna robota i kawał rzemiosła, ale to już jest motyw zredukowany do symbolu. Dlatego właśnie zależy mi, żeby tworzyć tradycyjne wzory, ale idąc trochę inną drogą. Zamiast redukować tradycję i ograniczać ją do paru symboli, rozwijać ją. Bo właśnie stąd się wywodzi z fantazji, ciekawości. Z góralskiej ślebody.

Nie lepiej. Inaczej.

Na tym gorsecie cofnąłem go pół kroku w stronę kwiatu. Nie do botanicznej dokładności, ponieważ to dalej ma być motyw, nie ilustracja. Ale nicią zamiast koralików: odpowiedni kąt ułożenia ściegów który tworzy fakturę łapie światło, cieniownie na białych płatkach są w sumie trzy odcienie nie widoczne na pierwszy rzut oka, ale dające efekt głębi, żeby płatki miały kierunek i objętość; złota nić żeby nadać trochę błysku i uwydatnić sam kwiat; środek podniesiony. Tyle naturalności, żeby odzyskać charakter i zbliżyć go do źródła inspiracji, ale nie tworzyć ilustracji z zielnika.

Wzór gorsetu stworzony dla Folk Club, według mojej koncepcji.

Wierność nie konkretnemu wzorowi, tylko metodzie: spojrzeć na to, co rośnie zinterpretować to po swojemu.